Okrzemki – charakterystyka

Okrzemka jest jednokomórkowym organizmem (glonem) tak maleńkim, że aby mogłaby być dostrzeżona, musiałaby być powiększona tysiące razy. Okrzemki występują we wszystkich rodzajach wód na Ziemi, zarówno słodkich jak i słodkich. Występują nawet w wilgotnych glebach. Organizm ten jest podstawowym pokarmem dla stworzeń w środowisku wodnym – można by go nazwać „wodną trawą”. Obecność wyższych form życia w środowisku wodnym zależy od obecności okrzemek w znacznych ilościach. Bez nich te organizmy nie mogłyby istnieć. Okrzemki są tak płodne, że gdyby wszystkie je zgromadzić i umieścić na końcu deski huśtawki, a wszystkie inne lądowe organizmy, zwierzęta i rośliny, na drugim jej końcu, to organizmy lądowe znalazłyby się wysoko w powietrzu. Innymi słowy okrzemek jest znacznie więcej niż wszystkich innych organizmów lądowych razem wziętych.
 
 
Fot. Pancerzyki okrzemek rożnych gatunków. Zdjęcie powiększone
 

Dlaczego ten mały organizm jest tak ważny?
 Nie wiadomo, jak wiele ryb lub innego “wodnego pożywienia” jest w Twojej diecie, ale miliony ludzi głodowałyby, gdyby nie miały dostępu do organizmów morskich i słodkowodnych.

Ogromna większość zwierząt morskich nie istniałaby, gdyby nie miała dostępu do okrzemek.
 Ten malutki morski organizm jest na przykład podstawowym pożywieniem gigantycznych fiszbinowców, które ważą nawet 90 ton. Nie wiemy też, czy wieloryby mają świadomość, że organizmy te istnieją – bo z pewnością ich nie widzą. Wieloryby otwierają swoje olbrzymie paszcze, pobierając tony wody i odfiltrowując mikroskopijne organizmy. Największe zwierzę na Ziemi zawdzięcza swoje życie jednemu z najmniejszych organizmów.


Jak ważne są dla Ciebie okrzemki?
 Nie ma znaczenia, czy słyszałeś o tych organizmach. Są one ważne dla Ciebie i być może Twojego istnienia. Jesteśmy pewni, że rasa ludzka nie mogłaby istnieć – przynajmniej w takiej formie, w jakiej ją znamy – gdyby nie istniały okrzemki. Jest bardzo ważne, abyś zyskał wiedzę na temat tych organizmów oraz wiedział, dlaczego są one tak ważne.

Ziemia okrzemkowa, inaczej ziemia diatomitowa lub diatomit, to skamieniałe pozostałości po pancerzach okrzemek, które miliony lat temu żyły w środowisku wodnym, a następnie w procesie wysychania zbiorników utworzyły złoża skał organogenicznych. Pancerze okrzemek w ziemi okrzemkowej zbudowane są głównie z dwutlenku krzemu SiO2.

Pancerzyki okrzemek do celów rolniczych i hodowlanych powinny posiadać kształt z licznymi otworkami w ścianach. Muszą także pochodzić z wód słodkich, ponieważ takie złoża charakteryzują się stabilną zawartością okrzemek o stałym, wytrzymałym kształcie pancerzy.

 

Fot. Słodkowodne, polodowcowe pancerzyki okrzemek o kształcie cylindrów, pochodzące ze złóż w Ameryce Północnej. Muszą być amorficzne – posiadać strukturę niekrystaliczną. Zdjęcie z mikroskopu SEM.

 

Słonowodne złoża natomiast zawierają mieszaninę różnych typów okrzemek o różnym kształcie pancerzy, a ich pancerzyki są kruche i łatwo pękają. Dodatkowo zawierają w dużej ilości różne inne składniki, blokujące otwory w pancerzykach okrzemek, co poważnie redukuje skuteczność działania okrzemek i czyni je nieprzydatnymi dla naszych celów. Trwała struktura diatomitu oraz niezmienny skład mają więc ważne znaczenie dla efektywności jego działania.

 

Fot. Przykład okrzemek słonowodnych.

 

Nasze słodkowodne złoża zawierają 91%-95% amorficznej krzemionki SiO2. Złoża te odznaczają się wysoką czystością i zawierają stabilne, niewielkie ilości innych składników, które osadzały się jednocześnie z okrzemkami. Słodkowodne złoża w górach, takie jak nasze, utworzyły się w wyniku rozpuszczania bardzo czystego śniegu i lodu. Rozpuszczony śnieg i lód były źródłem wody, w której później żyły okrzemki. Analizy wielu innych złóż udowodniły, że nasze złoża  na tle innych odznaczają się wyjątkową czystością, co sprawia, że według standardów amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków FDA(Food and Drug Administration) posiadają status jakości spożywczej FCC (Food Chemical Codex Grade).

Pamiętajmy również, iż amorficzna krzemionka SiO2 występująca w stanie naturalnym jest rzadką odmianą mineralną. Krzemionka przechodzi w stan krystaliczny w warunkach wyższych temperatur przy aktywności wulkanicznej albo w wyniku przemysłowej działalności człowieka.

Ziemia okrzemkowa zawierająca krystaliczną krzemionkę (kalcynowaną) jest stosowana w systemach filtracji, np. w basenach kąpielowych. Drobnokrystaliczna krzemionka jest bardzo niebezpieczna, kiedy jest wdychana lub gdy dostanie się do układu pokarmowego. Krystaliczna krzemionka posiada bardzo ostre i twarde cząstki, które mogą być niebezpieczne dla ścian przewodu pokarmowego ludzi i zwierząt.

 

Fot. Struktura krzemionki 2D – amorficzna.

 

Fot. Struktura krzemionki 2D – krystaliczna.

 

Fot. Krystaliczna krzemionka jest stosunkowo ostra w dotyku i ma kolor różowawy lub biały (pochodzenie słodkowodne – jak ta powyżej) lub brązowy, szary (pochodzenie słonowodne).

 

Fot. Krzemionka pochodzenia słonowodnego. Również nie nadaje się jako środek spożywczy.

 

Fot. Amorficzna (niekrystaliczna) krzemionka pochodzenia słodkowodnego typu „food grade”. Może być stosowana jako suplement diety lub dodatek do żywności dla ludzi i pasz dla zwierząt.

Jest biała, miękka w dotyku i ma kolor biały lub biało-kremowy. Szare lub brązowe krzemionki amorficzne pochodzenia słodkowodnego również mogą być typu „food grade”, ale nadają się tylko jako dodatek do pasz lub składnik naturalnych nawozów ze względu na nieco wyższą zawartość innych substancji mineralnych.